اکوایران: میدان نفتی دیجیتال در نگاه اول شبیه یک واژه مدرن و تکنولوژیک بهنظر میرسد، اما داستان آن به سالها قبل برمیگردد، زمانی که صنعت نفت کمکم فهمید برای تصمیمگیری بهتر، فقط حفاری عمیق کافی نیست و باید «دید عمیق» هم داشت. امروز این مفهوم دیگر چند حسگر و نرمافزار نیست، بلکه به روشی برای پیشبینی مشکل قبل از وقوع، مدیریت ریسک و بالا بردن بهرهوری تبدیل شده است. ایران هم حالا وارد این مسیر شده، اما هنوز یک سؤال جدی روی میز است: آیا این فناوری در عمل بهصرفه و بومیسازی آن منطقی خواهد بود یا نه؟
به گزارش اکوایران- ورود فناوری دیجیتال به صنعت نفت، تنها اضافهشدن چند ابزار هوشمند نیست، تغییر در شیوه دیدن و تصمیمگرفتن است. جایی که هر چاه و هر تجهیزاتی، علاوه بر تولید نفت، جریان مداومی از داده تولید و مدیریت را از حدس و تجربه به تحلیل و پیشبینی نزدیکتر میکند.
اما میدان نفتی دیجیتال چطور عمل میکند. در میدان نفتی دیجیتال دیگر چاههای نفت تنها محل استخراج نیستند، بلکه تبدیل به «منبع اطلاعات» می شوند.
حسگرها روی چاهها و تجهیزات نصب میشوند، دادههایی مثل دما، فشار، میزان جریان سیال یا لرزش دستگاهها را لحظهبهلحظه ثبت میکنند و این اطلاعات به یک مرکز کنترل میرسد. درنتیجه آن،مدیریت از حالت واکنشی خارج میشود، یعنی بهجای آنکه منتظر خرابی و تعمیر بماند، می تواند قبل از بروز اختلال تصمیم بگیرد.
ریشه این تغییر به اواخر قرن بیستم برمیگردد، زمانی که حفاری افقی و لرزهنگاری سهبعدی به شناخت دقیق مخازن کمک کرد. پس از آن، با گسترش ارتباطات بیسیم و اینترنت صنعتی، امکان پایش از راه دور نیز بهوجود آمد. امروز میدان نفتی دیجیتال تنها یک ابزار نیست؛ مجموعهای از فناوریهای دادهمحور است که از اکتشاف و حفاری تا تولید، نگهداری تجهیزات و حتی گزارشهای مالی را دربر میگیرد.
اما بررسی گزارش ها نشان می دهد که این ایده در ایران روی کاغذ نمانده و وارد فاز اجرایی شده است.
طرح پایلوت «میدان نفتی دیجیتال» در مناطق نفتخیز جنوب یکی از نمونههای اجرای این کار است.
رامین حاتمی، مدیرعامل شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب، در آغاز فاز آزمایشی تأکید کرده که مزیت رقابتی امروز صنعت نفت تنها در حجم تولید نیست بلکه در کیفیت تحلیل داده و سرعت تصمیمگیری است.
به گفته وی، امکان پایش لحظهای دما و فشار چاهها در این پروژه فراهم شده، قابلیتی که میتواند واکنش به نوسانات عملیاتی را سریعتر و دقیقتر کند.
در این فاز آزمایشی، ۱۲ حلقه چاه از میدان نفتی اهواز به تجهیزات هوشمند مجهز شدهاند. از نظر عددی شاید بزرگ بهنظر نرسد، اما اهمیت ماجرا بیشتر در تغییر نگاه مدیریتی است یعنی عبور از گزارشهای دورهای و کاغذی به دادههای آنلاین و زنده.
پیوند میدان دیجیتال با هوش مصنوعی و پالایش
تحول دیجیتال فقط در بالادست و سر چاهها متوقف نمیشود. در پالایشگاهها هم هوش مصنوعی آرامآرام جای خود را باز کرده است.
پالایشگاهها از پرمصرفترین واحدهای صنعتی هستند که الگوریتمهای تحلیلی میتوانند الگوهای مصرف انرژی، نقاط اتلاف و میزان انتشار آلایندهها را شناسایی کنند. نتیجه این فرایند، کاهش هزینه انرژی و کاهش آلودگی خواهد بود، ترکیبی که در بازار جهانی نفت به یک امتیاز رقابتی تبدیل شده است.
در واقع، میدان نفتی دیجیتال در بالادست و هوش مصنوعی در پالایش، دو بخش از یک زنجیره واحدند؛ هر دو صنعت نفت را از مدیریت سنتی به مدیریت مبتنی بر داده سوق میدهند.
در نهایت می توان گفت، میدان نفتی دیجیتال یک مد زودگذر یا پروژه نمایشی نیست بلکه ایدهای است که چاههای نفت را از «نقطه تولید» به «نقطه تصمیمسازی» تبدیل میکند. ایران با اجرای پایلوتها قدم در این مسیر گذاشته، اما موفقیت نهایی به دو عامل یعنی بهره وری و توجیه اقتصادی بومی سازی بر می گردد.
صنعت نفت بیش از هر چیز با اعداد قانع میشود. اگر دادهها بتوانند هزینه را پایین بیاورند و تولید را پایدارتر کنند، میدان نفتی دیجیتال به یک ضرورت تبدیل میشود.
- نویسنده: اکوایران
