در معادلات نظامی خاورمیانه، همیشه سلاحهایی وجود دارند که کمتر دیده میشوند اما بیشترین تأثیر را میگذارند. ایران نیز در سالهای اخیر روی توانمندیهایی سرمایهگذاری کرده که هنوز بهطور کامل وارد میدان نشدهاند؛ توانمندیهایی که در صورت وقوع یک درگیری بزرگ، میتوانند قواعد بازی را تغییر دهند.
به گزارش اقتصادآنلاین، در حالی که تمرکز تحلیلگران نظامی غربی عمدتاً بر موشکهای بالستیک و کروز ایران است، یک مؤلفه کمتر دیدهشده اما بالقوه تعیینکننده در سناریوی تقابل با آمریکا و اسرائیل، خانواده پهپادهای رادارگریز «شاهد» است؛ پهپادهایی که میتوانند لایههای دفاع هوایی پیشرفته، از جمله سامانه پاتریوت، را با چالش جدی مواجه کنند.
ایران تاکنون از پهپادهای پنهانکار خود مانند شاهد ۱۹۱ در عملیاتهای بزرگ و علنی استفاده نکرده است؛ همین مسئله باعث شده این سلاحها در ادبیات نظامی بهعنوان «برگ پنهان» یا سلاح غافلگیرکننده ایران شناخته شوند.
خانواده پنهانکار شاهد؛ میراث RQ-170
خانواده پنهانکار «شاهد» – که در برخی منابع با نام صاعقه نیز شناخته میشود – نتیجه مهندسی معکوس پهپاد آمریکایی RQ‑۱۷۰ Sentinel است؛ پهپادی که در سال ۱۳۹۰ پس از ورود از افغانستان به حریم هوایی ایران، بهصورت سالم به زمین نشانده شد.
رونمایی رسمی از نمونه ایرانی این پهپاد در مهر ۱۳۹۵ انجام شد؛ پلتفرمی با طراحی بالمثلثی، سطح مقطع راداری پایین و قابلیت حمل مهمات هدایتشونده دقیق.
سه شکارچی رادارگریز؛ نقشهای متفاوت در نبرد مدرن
ایران اکنون دستکم سه پهپاد عملیاتی از این خانواده را در اختیار دارد که هرکدام مأموریت و نقش خاصی را پوشش میدهند:
شاهد ۱۹۷ | نفوذ عمیق و ضربه راهبردی
- موتور پیستونی با شعاع عملیاتی بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر
- مجهز به دهلیز داخلی تسلیحات (حداکثر پنهانکاری)
- مناسب شناسایی و حمله در عمق قلمرو دشمن
گزینه اصلی برای مأموریتهای حساس و پرریسک
شاهد ۱۹۱ | حمله سریع و فشار تاکتیکی
- موتور جت با سرعت و عملکرد بهتر در ارتفاع
- حمل مهمات روی پایلونهای نیمهپنهان
- برد کمتر، اما واکنشپذیری بالاتر
مناسب درگیریهای سریع و اهداف با دفاع هوایی متوسط
شاهد ۱۸۱ | اشباع و انحراف
- موتور پیستونی با برد حدود ۷۵۰ کیلومتر
- پنهانکاری قابلقبول، اما سرعت پایینتر
گزینهای مناسب برای حملات دستهجمعی
پنهانکاری و تسلیحات؛ نقطه تمایز کلیدی
برتری اصلی این خانواده نه صرفاً در برد یا سرعت، بلکه در ترکیب پنهانکاری با حمل مهمات دقیق است:
- دهلیز داخلی در شاهد ۱۹۷ → کمترین سطح مقطع راداری و پسا
- پایلون نیمهپنهان در ۱۹۱ و ۱۸۱ → کاهش محسوس امضای راداری نسبت به حمل خارجی کلاسیک
- امکان استفاده از مهمات هدایتشونده ماهوارهای یا لیزری
این ویژگیها باعث میشود کشف، رهگیری و درگیری با این پهپادها برای سامانههایی مانند پاتریوت پرهزینهتر و پیچیدهتر شود.
آیا پاتریوت آسیبپذیر است؟
تحلیلها نشان میدهد هیچ سامانهای مصون مطلق نیست؛ بهویژه زمانی که با ترکیبی از تهدیدها روبهرو شود.
| مدل پهپاد | نقش در نبرد با پاتریوت | احتمال موفقیت نسبی |
|---|---|---|
| شاهد ۱۹۷ | ضربه اصلی و غافلگیرانه | متوسط تا بالا |
| شاهد ۱۹۱ | حمله سریع و پشتیبانی | متوسط |
| شاهد ۱۸۱ | اشباع و انحراف | پایین تا متوسط |
نکته کلیدی: موفقیت این پهپادها بیش از هر چیز به اطلاعات هدفیابی، هماهنگی چندلایه و جنگ الکترونیک وابسته است.
SEAD/DEAD؛ تهدید خاموش اما جدی
در مأموریتهای سرکوب یا انهدام پدافند هوایی دشمن (SEAD/DEAD)، شاهد ۱۹۷ بیشترین پتانسیل را دارد؛ زیرا میتواند:
- با امضای راداری پایین نزدیک شود
- از فاصله امن مهمات دقیق شلیک کند
- فشار تصمیمگیری را بر اپراتور سامانه دفاعی افزایش دهد
سناریوهای محتمل در یک درگیری فرضی
تحلیلگران چند الگوی کلی را محتمل میدانند:
- حمله Swarm: اشباع کانالهای آتش پاتریوت با اهداف متعدد
- حمله ترکیبی: پهپاد + موشک کروز + بالستیک
- جنگ الکترونیک: اختلال و فریب رادار برای افزایش شانس عبور
بازی استراتژیک گربه و موش
خانواده پهپادهای پنهانکار شاهد، بهویژه شاهد ۱۹۷، بخشی مهم از بازدارندگی لایهای ایران را شکل میدهند. این پهپادها الزاماً برای «ضربه نهایی» طراحی نشدهاند، بلکه دشمن را مجبور میکنند:
- منابع بیشتری هزینه کند
- سامانههای گرانقیمت را در حالت آمادهباش دائمی نگه دارد
- و فضای مانور سایر مؤلفههای قدرت ایران را افزایش دهد
در نهایت، این پهپادها معادله نبرد را پیچیدهتر، پرهزینهتر و غیرقابل پیشبینیتر میکنند؛ همان چیزی که در منطق بازدارندگی، یک موفقیت راهبردی محسوب میشود.
- نویسنده: اقتصاد آنلاین
