کارشناسان میگویند کشت نشایی بهرهوری آب در کشاورزی را افزایش میدهد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرمسار، بحران آب در مناطق خشک و نیمهخشک کشور، کشاورزی را بیش از هر زمان دیگری به سمت الگوهای تازه و کممصرف سوق داده است؛ الگویی که در آن، کشت نشایی و آبیاری نوین به عنوان دو راهکار مکمل، نقش مهمی در حفظ تولید و کاهش فشار بر منابع آبی پیدا کردهاند.
در شهرستان گرمسار نیز همین رویکرد، بهتدریج از یک انتخاب فنی به یک ضرورت اقتصادی و زیستمحیطی تبدیل شده است.
بحران آب و ضرورت تغییر الگوی کشت در مناطق خشک
گرمسار به دلیل اقلیم گرم و خشک، محدودیت منابع آب و نیاز بالای مزارع صیفی به آبیاری مستمر، از شهرستانهایی به شمار میرود که تغییر در شیوه کاشت و آبیاری در آن اهمیت دوچندان دارد.
در چنین شرایطی، هر اقدامی که بتواند مصرف آب را کاهش دهد و در عین حال تولید را حفظ کند، برای کشاورزان و مدیران بخش کشاورزی اهمیت راهبردی دارد.
گزارشهای میدانی و دادههای محلی نشان میدهد که بخش قابل توجهی از اراضی صیفیکاری گرمسار به سمت کشت زیر پلاستیکی و استفاده از سامانههای آبیاری تحت فشار رفته است؛ رویکردی که با هدف مدیریت بهتر رطوبت خاک، کاهش تبخیر و جلوگیری از رشد علفهای هرز، در سالهای اخیر مورد توجه بیشتری قرار گرفته است.
این تغییر، نشانهای از حرکت تدریجی کشاورزی منطقه به سوی بهرهوری بیشتر است.
کشت نشایی؛ راهکاری علمی برای افزایش بهرهوری آب
در کنار این تحول، کشت نشایی نیز جایگاه پررنگتری پیدا کرده است. در این روش، بذر در محیطی کنترلشده جوانه میزند و گیاهچه پس از رسیدن به مرحله مناسب، به زمین اصلی منتقل میشود.
این فرآیند، علاوه بر کاهش تلفات بذر، به یکنواختی رشد، افزایش درصد استقرار بوته و صرفهجویی در مصرف آب کمک میکند؛ موضوعی که برای مناطق کمآب، مزیتی جدی محسوب میشود.
بررسیهای علمی منتشرشده در منابع دانشگاهی داخلی نیز نشان میدهد که ترکیب کشت نشایی با سامانههای آبیاری قطرهای یا تحت فشار، میتواند بهرهوری آب را به شکل محسوسی افزایش دهد.
در محصولات جالیزی که به آب حساساند و کیفیت محصول در آنها اهمیت بالایی دارد، این ترکیب نهتنها مصرف آب را مدیریت میکند، بلکه به بهبود کیفیت نهایی محصول نیز کمک میکند.
اهمیت این موضوع در گرمسار زمانی بیشتر میشود که بدانیم صیفیجات از جمله محصولاتی هستند که در فصل گرم سال بهصورت گسترده در این شهرستان کشت میشوند و برداشت آنها نیز در بازهای مشخص و فشرده انجام میگیرد.
همین فشردگی زمانی، ضرورت برنامهریزی دقیق در آبیاری و تغذیه گیاه را افزایش میدهد و هرگونه خطا در مدیریت مزرعه میتواند به افت عملکرد منجر شود.
از سوی دیگر، کشت زیر پلاستیکی تنها یک شیوه محافظتی برای خاک نیست، بلکه ابزاری برای بالا بردن دمای خاک در ابتدای فصل رشد، تسریع جوانهزنی و کاهش اتلاف آب نیز به شمار میرود.
همین ویژگیها موجب شده این روش در بسیاری از نقاط کشور، بهویژه در مناطق دارای محدودیت آب، با استقبال بیشتری روبهرو شود.
آبیاری نوین چگونه مصرف آب مزارع را کاهش میدهد؟
دادههای علمی و تجربی موجود در حوزه آبیاری نشان میدهد که در کشتهای نشایی و ردیفی، بهکارگیری آبیاری قطرهای میتواند آب را مستقیماً در اختیار ریشه قرار دهد و از هدررفت ناشی از تبخیر سطحی و رواناب جلوگیری کند.
این مسئله در زمینهای گرم و خشک، جایی که حتی یک نوبت آبیاری میتواند سرنوشت محصول را تغییر دهد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در سالهای اخیر، سیاستهای بخش کشاورزی نیز به سمت ترویج سامانههای آبیاری نوین و اصلاح الگوی کشت رفته است؛ سیاستی که هدف آن، حفظ تولید در شرایط کمآبی و کاهش وابستگی به روشهای پرمصرف سنتی است.
گرمسار از جمله مناطق مستعدی است که میتواند به الگوی موفقی در اجرای این سیاستها تبدیل شود، بهشرط آنکه آموزش، حمایت فنی و سرمایهگذاری همزمان پیش برود.
آنچه کشت نشایی را برای کشاورزان جذاب کرده، تنها کاهش مصرف آب نیست؛ بلکه کاهش ریسک در مرحله استقرار، صرفهجویی در بذر، زودرسی محصول و امکان مدیریت دقیقتر مزرعه نیز از عوامل مهمی است که این روش را به گزینهای اقتصادی و علمی تبدیل کرده است.
در واقع، این شیوه میتواند فاصله میان هزینه اولیه و سود نهایی را با افزایش بهرهوری جبران کند.
با توجه به پیشبینی برداشت هزاران تُن محصول جالیزی از مزارع گرمسار و گسترش تدریجی آبیاری تحت فشار در اراضی این شهرستان، به نظر میرسد آینده کشاورزی منطقه بیش از هر زمان دیگری به بهرهگیری از فناوریهای کمآببر گره خورده است. در چنین شرایطی، کشت نشایی و آبیاری نوین نهفقط یک انتخاب فنی، بلکه پاسخی عملی به بحران آب و راهی برای تداوم تولید در اقلیم دشوار گرمسار به شمار میآید.
علی جورابلو،مدیرجهادکشائرزی گرمسار در گفت و گو با خبرنگار تسنیم با تشریح وضعیت کشتهای صیفی در این شهرستان ،اظهارداشت: بهرهگیری از روشهای نوین کاشت، بهویژه کشت نشایی و کشت زیر پلاستیکی، زمینهساز کاهش محسوس مصرف آب و افزایش راندمان تولید در اراضی زراعی منطقه شده است.
او با اشاره به اینکه بیش از ۳۰۰ هکتار از زمینهای کشاورزی گرمسار به زیر کشت صیفیجات با روش زیر پلاستیک رفته، توضیح داد که این شیوه بهدلیل توانایی حفظ رطوبت و مدیریت بهتر علفهای هرز، نسبت به کشت در فضای باز بازده بیشتری برای کشاورزان به همراه دارد.
جورابلو بیان کرد که هرچند هزینه اولیه برای اجرای کشت زیر پلاستیکی بالاتر است، اما مزایایی مانند زودرس شدن محصول و مدیریت بهتر خاک، این روش را برای بسیاری از بهرهبرداران به گزینهای اقتصادی و قابل اتکا تبدیل کرده است.
وی افزود: کشت نشایی در محصولات جالیزی از مهمترین راهکارها برای کاهش اتلاف بذر و بهبود جوانهزنی محسوب میشود و گیاهچهها در محیطی کنترلشده پرورش یافته و با کمترین تنش به زمین اصلی منتقل میشوند.
او اظهار داشت: استقرار گیاه در چنین شرایطی باعث رشد سریعتر و افزایش سرعت رسیدن محصول شده و همین موضوع در نهایت به بهرهوری بیشتر مزارع کمک قابل توجهی میکند.
مدیر جهاد کشاورزی گرمسار عنوان کرد که افزایش دمای خاک زیر پوشش پلاستیک، کنترل علفهای هرز و حفاظت از خاک از جمله عواملی هستند که باعث شده سیستمهای آبیاری تیپ همراه با کشت زیر پلاستیکی به عنوان یکی از مؤثرترین الگوهای مصرف بهینه آب مطرح شوند.
جورابلو تصریح کرد که تغییر الگوی کشت در این شهرستان از اهداف راهبردی مدیریت جهاد کشاورزی است و توسعه کشت نشایی بههمراه فناوریهای نوین آبیاری، محور اصلی این برنامهها را شکل میدهد.
وی اضافه کرد: بهرهگیری از سیستمهای آبیاری تحت فشار مانند قطرهای و زیرسطحی در کنار کشت نشایی، زمینه کاهش جدی مصرف آب را فراهم میکند و اجازه میدهد کشاورزان حتی در شرایط تنش آبی، محصول با کیفیت مناسبی برداشت کنند.
او تأکید کرد که استفاده همزمان از این روشها، سازوکاری پایدار برای انطباق با تغییرات اقلیمی محسوب میشود و موجب حفظ تولید در سالهایی میشود که محدودیت منابع آبی فشار بیشتری بر بخش کشاورزی وارد کرده است.
جورابلو گفت: هماکنون بیش از ۳۰ درصد مزارع صیفیجات شهرستان بهصورت نشایی کشت شده و در بیش از ۹۰ درصد اراضی زیر کشت این محصولات، سامانههای آبیاری تحت فشار فعال است.
وی توضیح داد که اجرای این الگوها علاوه بر مدیریت مصرف آب، اثر قابل توجهی در افزایش کیفیت و یکنواختی محصول دارد و شرایطی فراهم میکند که کشاورزان با هزینه کمتر به سودآوری بیشتری برسند.
او یادآور شد: برداشت محصولات جالیزی از نیمه خرداد آغاز میشود و تا پایان مرداد ادامه خواهد داشت و در مجموع پیشبینی میشود امسال بیش از ۹ هزار تن محصول از مزارع گرمسار روانه بازار شود.
وی خاطرنشان کرد که استمرار این روند میتواند زمینهساز توسعه اقتصادی منطقه و کاهش فشار بر منابع آبی باشد و نقش مهمی در پایداری تولید کشاورزی در سالهای آینده ایفا کند.
تجربه سالهای اخیر نشان میدهد که بحران کمآبی به یکی از مهمترین چالشهای بخش کشاورزی در ایران تبدیل شده است؛ بهگونهای که بر اساس گزارشهای رسمی وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی، بیش از ۸۵ تا ۹۰ درصد منابع آب مصرفی کشور در بخش کشاورزی استفاده میشود.
در چنین شرایطی، حرکت به سمت روشهای کمآببر از جمله کشت نشایی و استفاده از سامانههای آبیاری نوین، به عنوان یکی از راهکارهای اصلی برای افزایش بهرهوری آب در تولید محصولات کشاورزی مورد توجه قرار گرفته است.
تجربه کشاورزان از کشت زیر پلاستیکی و آبیاری تیپ
بررسی دادههای پژوهشی منتشر شده در حوزه مهندسی آب و کشاورزی نشان میدهد که استفاده از سیستمهای آبیاری قطرهای و تیپ در محصولات ردیفی و جالیزی میتواند راندمان مصرف آب را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
در بسیاری از مطالعات علمی داخلی، راندمان آبیاری در روشهای سنتی حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد برآورد شده، در حالی که این رقم در سامانههای آبیاری تحت فشار و قطرهای در برخی موارد به بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد میرسد؛ موضوعی که در مناطق کمآب اهمیت ویژهای دارد.
در کنار اصلاح روشهای آبیاری، توسعه کشت نشایی نیز به عنوان مکمل این سیاست مورد توجه قرار گرفته است.
در این شیوه، بذر در محیط کنترلشده و با مدیریت دقیق رطوبت و دما رشد میکند و پس از تبدیل شدن به نشاء به زمین اصلی منتقل میشود. این فرآیند علاوه بر افزایش درصد استقرار بوتهها در مزرعه، موجب کاهش مصرف بذر و کوتاه شدن دوره رشد محصول نیز میشود.
صرفهجویی در بذر و افزایش عملکرد با کشت نشایی
دادههای منتشر شده در برخی مطالعات کشاورزی نشان میدهد که در بسیاری از محصولات صیفی و جالیزی، استفاده از کشت نشایی میتواند مصرف بذر را تا حدود ۳۰ درصد کاهش دهد و در عین حال باعث یکنواختی رشد بوتهها و افزایش عملکرد در واحد سطح شود.
این ویژگی بهویژه برای محصولاتی مانند خیار، گوجهفرنگی، هندوانه و خربزه که سهم مهمی در تولید صیفی کشور دارند، اهمیت اقتصادی قابل توجهی دارد.
از سوی دیگر، کشت زیر پلاستیکی که اغلب همراه با آبیاری تیپ اجرا میشود، با کاهش تبخیر سطحی و حفظ رطوبت خاک میتواند مصرف آب را کاهش دهد. کارشناسان کشاورزی معتقدند این روش علاوه بر مدیریت بهتر رطوبت خاک، به افزایش دمای خاک در ابتدای فصل رشد کمک کرده و در نتیجه موجب تسریع جوانهزنی و رسیدن زودتر محصول به بازار میشود.
در استانهای کمآب مرکزی از جمله سمنان، استفاده همزمان از کشت نشایی، پوشش پلاستیکی و آبیاری تحت فشار بهتدریج به یک الگوی رایج تبدیل شده است.
گزارشهای منتشر شده در رسانهها و شبکههای اجتماعی فعالان حوزه کشاورزی نیز نشان میدهد بسیاری از کشاورزان این مناطق، پس از تجربه عملی این روشها، از افزایش عملکرد محصول و کاهش هزینههای آبیاری رضایت داشتهاند.
چالش هزینههای اولیه در مسیر توسعه آبیاری نوین
با این حال، کارشناسان معتقدند توسعه گسترده این شیوهها نیازمند حمایتهای فنی و مالی است.
هزینه اولیه خرید تجهیزات آبیاری تحت فشار، نوار تیپ و تجهیزات تولید نشاء از جمله موانعی است که برخی کشاورزان برای اجرای کامل این روشها با آن مواجه هستند و بدون حمایتهای دولتی یا تسهیلات بانکی، سرعت گسترش آن ممکن است کاهش یابد.
نقش آموزش و ترویج در توسعه روشهای نوین کشاورزی
در کنار حمایتهای مالی، آموزش و ترویج نیز نقش تعیینکنندهای در موفقیت این الگو دارد.
تجربه طرحهای ترویجی در مناطق مختلف کشور نشان داده است که آشنایی کشاورزان با مزایا و شیوه صحیح اجرای کشت نشایی و آبیاری نوین، میتواند نقش مهمی در افزایش استقبال بهرهبرداران و ارتقای بهرهوری مزارع داشته باشد.
آینده کشاورزی گرمسار در گرو فناوریهای کمآببر
در مجموع، ترکیب کشت نشایی با سامانههای آبیاری نوین و کشت زیر پلاستیکی میتواند به عنوان یکی از راهبردهای مؤثر برای مدیریت منابع آب در کشاورزی مناطق خشک مطرح شود.
در شرایطی که تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی فشار بیشتری بر تولید کشاورزی وارد کرده است، گسترش چنین روشهایی نه تنها به پایداری تولید کمک میکند، بلکه میتواند الگویی برای سازگاری کشاورزی با اقلیم کمآب در بسیاری از مناطق کشور باشد.
انتهای پیام/۳۶۳/
- نویسنده: تسنیم
