پروژه آزادراهی میان توسعه زیرساخت و حفظ زیستگاه یوز قرار دارد که میدان سنجش دولت به محیطزیست خواهد بود.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان، آزادراه حرم تا حرم یکی از مهمترین پروژههای زیرساختی شرق و مرکز کشور به شمار میرود؛ مسیری که قرار است کریدور زیارتی و ترانزیتی میان قم و مشهد را تکمیل کند، اما در بخشی از مسیر خود با یک حساسیت جدی محیطزیستی روبهروست؛ این پروژه در سالهای گذشته همواره میان ضرورت توسعه حملونقل و الزام صیانت از زیستگاههای طبیعی، بهویژه زیستگاه یوزپلنگ آسیایی، محل بحث بوده است.
آزادراهی راهبردی در مسیر زیارت و تجارت
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم آزادراه حرم تا حرم بنا بر اطلاعات منتشرشده، حدود ۹۸۰ کیلومتر طول دارد و چهار استان تهران، قم، سمنان و خراسان رضوی را تحت تأثیر قرار میدهد؛ چنین ابعادی از پروژه، آن را به یکی از بزرگترین طرحهای جادهای کشور تبدیل کرده و هر تصمیم درباره آن را به موضوعی فراتر از یک پروژه عمرانی معمولی بدل میکند؛ در این میان، استان سمنان و بهویژه محدوده شهرستان میامی جایگاه ویژهای در بحثهای زیستمحیطی پیدا کرده است.
زیستگاه یوز آسیایی؛ خط قرمز محیطزیست ایران
این منطقه یکی از کانونهای مهم حضور یوزپلنگ آسیایی در ایران محسوب میشود؛ گونهای که سالهاست در فهرست گونههای بهشدت در معرض خطر قرار دارد و کاهش زیستگاههای امن، یکی از اصلیترین تهدیدهای بقای آن به شمار میرود؛ کارشناسان محیط زیست بارها هشدار دادهاند که توسعه شتابزده زیرساختها در زیستگاههای حساس، اگر بدون ملاحظات فنی و اکولوژیک انجام شود، میتواند تبعاتی جبرانناپذیر داشته باشد.
هر پروژه عمرانی در قلمرو یوز، تنها یک پروژه راهسازی نیست، بلکه آزمونی برای سنجش میزان پایبندی دستگاههای اجرایی به اصول توسعه پایدار است؛ اطلاعات موجود درباره خود آزادراه نیز نشان میدهد که این طرح از سال ۱۳۸۹ وارد دستور کار دولت شده و به دلیل تأمین نشدن بهموقع اعتبارات، با تأخیرهای متعدد مواجه بوده است.
این در حالی است که برخی قطعات آن به بهرهبرداری رسیده یا در حال اجراست و همین موضوع باعث شده آزادراه حرم تا حرم از یک سو نماد انتظار برای توسعه و از سوی دیگر نشانهای از پیچیدگیهای تأمین مالی و اجرایی پروژههای ملی باشد و بنا بر اطلاعات منتشرشده، بخشی از این آزادراه که در محدوده سمنان قرار دارد، ۱۲۰ کیلومتر طول دارد و در قالب چند قطعه اجرا میشود.
همچنین قطعهای از مسیر گرمسار تا آرادان و ادامه آن تا لاسجرد و سمنان، از جمله بخشهایی است که در سالهای اخیر بارها مورد توجه رسانهها قرار گرفته و در برنامهریزی مسئولان، تکمیل تدریجی آن دنبال شده و در همین حال، موضوع عبور آزادراه از نزدیکی قلمرو یوز آسیایی سبب شده حساسیت افکار عمومی و فعالان محیط زیست نسبت به این پروژه افزایش یابد.
یوزپلنگ آسیایی بهعنوان یکی از نمادهای حیاتوحش ایران، نهتنها یک گونه جانوری نادر، بلکه شاخصی برای ارزیابی وضعیت حفاظت از تنوع زیستی کشور تلقی میشود؛ از همین رو، هر خبر درباره این گونه، بازتابی فراتر از یک خبر زیستمحیطی دارد و اکنون تأکید مسئولان بر این است که ادامه مسیر توسعه در آزادراه حرم تا حرم نباید به قیمت حذف این گونه تمام شود.
همین رویکرد، اگر در عمل نیز با طراحیهای ایمن، گذرگاههای حیاتوحش، محدودسازی تداخل با زیستگاه و نظارت دقیق همراه شود، میتواند نمونهای از همزیستی توسعه عمرانی و حفاظت محیط زیست را به نمایش بگذارد؛ مسیری که کارشناسان آن را شرط اصلی موفقیت پروژههای بزرگ زیرساختی در ایران میدانند.
وزیر راه و شهرسازی تأکید کرد: یوزپلنگ آسیایی قربانی اجرای آزادراه حرم تا حرم نخواهد شد و حفظ زیستگاه این گونه ارزشمند در مسیر پروژه مورد توجه جدی قرار دارد.
فرزانه صادق ، وزیر راه وشهرسازی ،در گفت و گو با خبرنگار تسنیم در این رابطه گفت: در اجرای این طرح بزرگ عمرانی، مسئله ایمنی مسیر یکی از مهمترین اولویتها به شمار میرود.آزادراه حرم تا حرم از جمله پروژههای مهم زیرساختی کشور است که توسعه شبکه حملونقل جادهای و افزایش ایمنی سفرها را به دنبال خواهد داشت.
وزیر راه وشهرسازی ادامه داد: بخشی از مسیر این آزادراه در محدوده شهرستان میامی قرار گرفته است؛ منطقهای که بهعنوان یکی از زیستگاههای اصلی یوزپلنگ آسیایی شناخته میشود و همین موضوع ضرورت توجه ویژه به ملاحظات محیطزیستی را دوچندان کرده است. از همان مراحل طراحی و برنامهریزی پروژه تلاش شده است تا اجرای طرح به گونهای پیش برود که کمترین آسیب به زیستگاههای طبیعی وارد شود و قلمرو این گونه نادر حفظ شود
صادق ،افزود: مسیر آزادراه اگرچه از مناطق کویری عبور میکند، اما این موضوع به معنای نادیده گرفتن ارزشهای محیطزیستی منطقه نیست و حفاظت از یوزپلنگ آسیایی به عنوان یک سرمایه طبیعی کشور در دستور کار قرار دارد. در فرآیند احداث آزادراه حرم تا حرم، علاوه بر سرعتبخشی به اجرای پروژه و ارتقای کیفیت ساخت، ملاحظات زیستمحیطی نیز بهصورت جدی مورد توجه قرار گرفته است.
وزیر راه وشهرسازی عنوان کرد: توسعه زیرساختهای حملونقل باید همسو با حفظ طبیعت و منابع طبیعی انجام شود و نمیتوان مسیر پیشرفت را با نادیده گرفتن محیطزیست دنبال کرد.برای بخشهایی از مسیر آزادراه که در محدوده زیستگاه یوزپلنگ آسیایی قرار دارند، تمهیدات ویژهای پیشبینی شده است تا از بروز آسیبهای احتمالی به این گونه ارزشمند جلوگیری شود.
صادق یادآور شد: توجه به محیطزیست نهتنها یک ضرورت امروز، بلکه مسئولیتی در قبال نسلهای آینده است و در اجرای پروژههای عمرانی باید این اصل بهطور جدی رعایت شود.در پروژه آزادراه حرم تا حرم بهویژه در محدوده میامی، تلاش شده است تا با درنظر گرفتن ملاحظات زیستمحیطی، تعادل میان توسعه زیرساختها و حفاظت از طبیعت برقرار شود.
او،اضافه کرد: هدف از اجرای این طرح بزرگ ملی، ارتقای ایمنی و کیفیت سفرهای جادهای است و در عین حال حفظ زیستگاههای طبیعی از جمله زیستگاه یوزپلنگ آسیایی نیز در برنامهریزیها لحاظ شده است. مسیر توسعه کشور باید بهگونهای طراحی شود که هم پاسخگوی نیازهای حملونقلی باشد و هم از سرمایههای طبیعی و زیستی کشور به بهترین شکل محافظت کند.
آزادراه حرم تا حرم از جمله پروژههای راهبردی کشور است که فراتر از یک طرح عمرانی معمولی، بهعنوان یک شریان مهم ارتباطی میان استانهای مرکزی و شرقی ایران تعریف میشود. این آزادراه که بنا بر دادههای منتشرشده طول آن حدود ۹۸۰ کیلومتر است، از سال ۱۳۸۹ وارد دستور کار دولت شد و قرار است چهار استان تهران، قم، سمنان و خراسان رضوی را در یک کریدور زیارتی، ترانزیتی و اقتصادی به هم متصل کند.
میامی؛ نقطه تلاقی توسعه جادهای و حیاتوحش
با این حال، هرچه اهمیت حملونقلی این پروژه بیشتر میشود، حساسیتهای محیطزیستی آن نیز پررنگتر شده است؛ بهویژه در محدودهای که با قلمرو یکی از نادرترین گونههای حیاتوحش جهان، یعنی یوزپلنگ آسیایی، تداخل دارد.یوزپلنگ آسیایی امروز در جهان عملاً فقط در ایران باقی مانده و به همین دلیل، هر تصمیمی که بر زیستگاه آن اثر بگذارد، فقط یک موضوع ملی نیست بلکه یک مسئله بینالمللی در حوزه تنوع زیستی محسوب میشود.
آمارهای در دسترس نشان میدهد که این گونه در سالهای گذشته با افت شدید جمعیت روبهرو بوده و در برخی برآوردها شمار آن به کمتر از ۵۰ فرد رسیده است؛ برخی گزارشها حتی از اعداد پایینتر نیز سخن گفتهاند.همین واقعیت، اهمیت هر پروژه عمرانی در زیستگاههای شرقی و مرکزی کشور را دوچندان میکند، زیرا در چنین شرایطی کوچکترین اختلال در پیوستگی زیستگاه میتواند پیامدهایی جبرانناپذیر داشته باشد.
زیرساخت ملی در آزمون ملاحظات محیطزیستی
در محورهای عبوری آزادراه، بهویژه در محدوده سمنان و میامی، نگرانی اصلی کارشناسان محیط زیست، تکهتکه شدن زیستگاه، افزایش تردد انسانی، بالا رفتن احتمال برخورد جادهای با حیاتوحش و دشوارتر شدن دسترسی یوز به طعمههای طبیعی است. تجربه جهانی نشان میدهد که آزادراهها اگر بدون ملاحظات اکولوژیک طراحی شوند، میتوانند به یک سد دائمی برای جابهجایی گونههای جانوری بدل شوند.
در مورد یوز، که به زیستگاههای باز و پیوسته نیاز دارد، این مسئله حساستر است؛ زیرا کاهش اتصال بین قطعات زیستگاه، عملاً شانس بقا و تولیدمثل را کاهش میدهد.از این جنبه، بحث اصلی دیگر فقط «ادامه ساخت» یا «توقف ساخت» نیست، بلکه نحوه اجرای پروژه اهمیت پیدا میکند.
ضرورت راهکارهای فنی برای عبور ایمن حیاتوحش
اگر آزادراه حرم تا حرم قرار است در محدودههای حساس عبور کند، باید با بستهای از راهکارهای فنی مانند گذرگاههای حیاتوحش، پلهای سبز، تونلهای عبوری، فنسکشی هدفمند، هشدارهای سرعت و پایش مداوم همراه باشد.چنین اقداماتی در بسیاری از کشورها بهعنوان حداقل الزامات عبور زیرساختهای بزرگ از مناطق حساس شناخته میشود و نبود آنها، هزینههای بلندمدت محیطزیستی و حتی اقتصادی پروژه را افزایش میدهد.
توسعه پایدار؛ شرط موفقیت آزادراه حرم تا حرم
از سوی دیگر، آمارهای منتشرشده درباره خود پروژه نشان میدهد که آزادراه حرم تا حرم با تأخیرهای طولانی و کندی پیشرفت مواجه بوده و یکی از دلایل اصلی آن عدم تخصیص اعتبارات عنوان شده است. این مسئله فقط یک مشکل مالی نیست، بلکه نشان میدهد که پروژههای ملی در ایران در صورت نداشتن مدل پایدار تأمین مالی، هم در اجرا دچار فرسایش میشوند و هم در برابر ملاحظات تخصصی، از جمله محیط زیست، آسیبپذیرتر میگردند.
به بیان دیگر، وقتی پروژهای سالها نیمهتمام میماند، هم هزینه ساخت بالا میرود و هم فشار برای تکمیل سریع آن، احتمال غفلت از الزامات حفاظتی را بیشتر میکند.در چنین شرایطی، نقش دستگاههای مسئول، از وزارت راه و شهرسازی تا سازمان حفاظت محیط زیست، تعیینکننده است. موضوع صرفاً صدور مجوز یا اعلام موضع نیست؛ بلکه نیاز به نظارت میدانی، ارزیابی اثرات زیستمحیطی بهروز، شفافسازی عمومی و مشارکت نهادهای علمی وجود دارد.
اگر اطلاعات دقیق درباره مسیرهای عبور یوز، نقاط پرخطر، الگوی حرکت طعمهها و نقاط تصادفخیز منتشر نشود، افکار عمومی و کارشناسان نیز نمیتوانند نسبت به کارآمدی تدابیر حفاظتی داوری دقیق داشته باشند.شفافیت در اینجا یک امتیاز رسانهای نیست، بلکه پیششرط مدیریت مسئولانه پروژه است.
در نهایت ماجرا این است که آزادراه حرم تا حرم، اگرچه میتواند بهعنوان یکی از مهمترین پروژههای زیرساختی کشور در خدمت حملونقل، گردشگری و پیوند اقتصادی استانها قرار گیرد، اما موفقیت واقعی آن زمانی معنا پیدا میکند که توسعه و حفاظت در کنار هم دیده شوند.عبور ایمن و کمخطر از زیستگاه یوز آسیایی، میتواند این پروژه را از یک طرح صرفاً عمرانی به الگویی برای توسعه پایدار تبدیل کند؛ الگویی که نشان دهد ایران میتواند همزمان با ساخت زیرساختهای بزرگ، از سرمایههای طبیعی و گونههای در معرض خطر خود نیز پاسداری کند.
انتهای پیام/۳۶۳/
- نویسنده: تسنیم
