رشد بارش‌های خراسان شمالی فراتر از تراز کشور، نویدبخش احیای منابع آبی و کشاورزی است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از بجنورد، پایان سال آبی گذشته در شهریور گذشته و ثبت دقیق داده‌های هواشناسی و هیدرولوژی، تصویری چندگانه و متناقض از اقلیم کشور را به نمایش گذاشته است؛ تصویری که از یک سو نشاندهنده تعمیق خشکسالی و افت شدید نزولات جوی در استان‌های فلات مرکزی و نیمه شمالی مانند تهران با افت ۴۱٫۲ درصدی، قم با منفی ۳۵٫۴ درصد و سمنان با منفی ۳۳٫۷ درصد است و از سوی دیگر، نشانه‌هایی از بهبود شرایط اقلیمی و افزایش میزان بارش را در نوار غربی و بخش‌هایی از شمال شرق کشور نمایان می‌سازد.
بر اساس آخرین نمودار رسمی اختلاف درصد تأمین بارش سال آبی جاری نسبت به دوره بلندمدت، میانگین کل کشور در نقطه تراز صفر درصد ثابت مانده که گویای ناهمگونی شدید توزیع بارش‌ها در پهنه جغرافیایی ایران است.
در این میان، استان خراسان شمالی با ثبت رشد مثبت ۱٫۹ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت، عملکردی بهتر از میانگین کشوری و استان‌های همجوار نظیر گلستان (منفی ۰٫۸ درصد) و خراسان رضوی (منفی ۱٫۰ درصد) ثبت کرده است؛ آماری که با آغاز بارندگی‌های پاییزی در دوازدهمین روز از مهرماه و طراوت‌بخشی مجدد به آسمان استان، امیدها را برای احیای روان‌آب‌ها و تغذیه سفره‌های زیرزمینی دوچندان کرده است.
با این حال، کارشناسان معتقدند این درصد رشد هرگز به معنای پایان تنش آبی نیست، بلکه فرصتی شکننده برای اصلاح الگوهای مصرف و بازتنظیم ساختار سازه‌ای و غیرسازه‌ای آب به شمار می‌رود.
ثبت کارنامه مثبت بارش‌ها؛ کاهش روان‌آب‌ها همچنان یک چالش اساسی است
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در بجنورد اظهار داشت: بر اساس ارزیابی‌های آماری منتهی به پایان سال آبی، میزان تأمین بارش استان با رشد ۱٫۹ درصدی نسبت به دوره آماری بلندمدت به ثبت رسیده که این شاخص جایگاه خراسان شمالی را در نیمه بالایی و مثبت جدول بارش‌های کشور قرار داده است.
بارندگی‌های امروز ۱۲ مهرماه نیز که نقاط مختلف استان را فراگرفته، نویدبخش آغازی مناسب برای سال آبی جدید است، اما نباید دچار خطای محاسباتی شد؛ زیرا افزایش نقطه‌ای یا جزئی بارندگی به معنای پر شدن سدها و احیای کامل منابع آب زیرزمینی نخواهد بود. تغییر رژیم بارش‌ها از برف به باران‌های تند و سیل‌آسا، تبخیر سریع به دلیل گرمایش عمومی زمین و همچنین افت تاریخی تراز آبخوان‌ها باعث شده تا ضریب تبدیل بارش به روان‌آب قابل‌مهار در سال‌های اخیر به شکل محسوسی کاهش یابد.
وی با تأکید بر وضعیت نگران‌کننده مخازن سدها و دشت‌های استان افزود: بخش عمده‌ای از دشت‌های راهبردی خراسان شمالی نظیر دشت بجنورد، شیروان، اسفراین و مانه و سملقان در وضعیت ممنوعه و بحرانی قرار دارند و فرونشست تدریجی زمین هشداری جدی برای امنیت زیستی استان است. بارش‌های متناوب پاییزی فرصت بسیار ارزشمندی برای تعادل‌بخشی سفره‌هاست، مشروط بر اینکه طرح‌های آبخیزداری، مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز و نصب کنتورهای هوشمند با جدیت و بدون وقفه دنبال شوند تا بتوانیم از این پنجره اقلیمی برای ذخیره‌سازی پایدار بهره‌برداری کنیم.
ضرورت چرخش به‌سوی کشاورزی کم‌آب‌بر و بازچرخانی پساب
ابرایهم محمود آبادی رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در بجنورد اظهار داشت: هرچند آمار مثبت بارش‌ها و نزول باران در روزهای آغازین پاییز انگیزه کشاورزان و باغداران را برای کشت پاییزه ارتقا داده است، اما واقعیت بخش کشاورزی استان حکم می‌کند که استراتژی‌های سازگاری با کم‌آبی بدون تغییر باقی بماند.
وی افزود: کشاورزی به عنوان مصرف‌کننده عمده منابع آبی استان، نیازمند یک تحول ساختاری سریع در حوزه الگوی کشت و ارتقای راندمان آبیاری است. کشاورزان استان باید بدانند که حتی در سال‌های پرباران، استفاده سنتی و غرقابی از منابع آبی به منزله هدررفت سرمایه‌های ملی است و توسعه روش‌های نوین آبیاری تحت فشار و زیرسطحی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود.
محمود آبادی در ادامه با اشاره به برنامه‌های حمایتی جهاد کشاورزی تصریح کرد: اولویت ما در سال زراعی پیش‌رو، توسعه کشت‌های گلخانه‌ای، گسترش گیاهان دارویی مقاوم و استفاده از بذور اصلاح‌شده و کم‌آب‌بر در کنار بهره‌برداری هدفمند از آب باران با سامانه‌های جمع‌آوری سطحی است. علاوه بر این، انتقال پساب تصفیه‌شده به بخش‌های صنعتی برای کاهش بار برداشت از چاه‌های کشاورزی در دستور کار قرار دارد تا نزولات جوی اخیر بتوانند نقش مؤثری در بازیابی توان سفره‌های زیرزمینی ایفا کنند.
خراسان شمالی به سمت «تر سالی» می‌رود؟
اگرچه خراسان شمالی بر اساس تحلیل‌های آماری رسمی توانسته است عملکردی فراتر از تراز میانگین کشوری ثبت کند و باران امروز ۱۲ مهرماه نیز چشم‌اندازی روشن و نویدبخش از آغاز سال آبی جدید ترسیم می‌کند، اما غلبه بر کسری انباشته مخازن چند ده‌ساله و جبران افت تاریخی تراز آبخوان‌ها، مستلزم فراتر رفتن از خوش‌بینی‌های مقطعی و زودگذر است؛ چرا که بارندگی‌های سیل‌آسا و کوتاه‌مدت بدون مدیریت جامع حوضه‌های آبریز، نه تنها به تغذیه سفره‌های زیرزمینی منجر نمی‌شود، بلکه خطر فرسایش خاک و بروز خسارات محیط‌زیستی را تشدید خواهد کرد.
تثبیت پایداری منابع آب در این خطه استراتژیک، نیازمند هم‌افزایی همه‌جانبه دستگاه‌های اجرایی، قضایی و پژوهشی در جهت صیانت از منابع تجدیدپذیر، تسریع در اجرای طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری، مسدودسازی فوری چاه‌های غیرمجاز و نصب تجهیزات هوشمند اندازه‌گیری است.
از سوی دیگر، بازنگری بنیادین در الگوی کشت منطقه‌ای، هدایت بخش صنعت به استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده، مهار اصولی روان‌آب‌ها و توسعه فرهنگ عمومی صرفه‌جویی در میان شهروندان و بهره‌برداران، پیش‌شرط‌های حیاتی تبدیل این دستاوردهای اقلیمی مقطعی به امنیت پایدار آبی، احیای زیست‌بوم و رونق همه‌جانبه بخش کشاورزی و اقتصاد منطقه خواهد بود.
انتهای پیام/۳۱۱/.
- نویسنده: تسنیم
