مگس میوه مدیترانهای بهعنوان یکی از مخربترین آفات باغی بار دیگر زنگ خطر را برای باغداران شمال به صدا درآورد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از بابل، پشت برگهای سبز باغهای مازندران، نبردی خاموش جریان دارد؛ نبردی که اگرچه صدای آن به گوش نمیرسد، اما میتواند مستقیماً به سفره باغدار، قیمت میوه، امنیت تولید و حتی بازار صادراتی مرکبات شمال گره بخورد.
«مگس میوه مدیترانهای» یکی از همین تهدیدهای خاموش است؛ آفتی کوچک اما بهشدت مخرب که طی سالهای اخیر به یکی از نگرانیهای جدی باغداران مازندران تبدیل شده و در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، میتواند در مدت کوتاهی جمعیت خود را افزایش داده و خسارت سنگینی به باغهای میوه وارد کند.
این آفت که با نام علمی Ceratitis capitata شناخته میشود، دامنه میزبانی گستردهای دارد و میتواند به صدها گونه گیاهی از جمله پرتقال، لیمو، هلو، زردآلو، سیب، انار و بسیاری از محصولات باغی حمله کند. مگس ماده با تخمگذاری در بافت میوه، زمینه فساد و افت کیفیت محصول را فراهم میکند و لاروهای خارجشده از تخم نیز با تغذیه از گوشت میوه، عملاً محصول را از چرخه مصرف و بازار خارج میکنند.
اما مسئله فقط از بین رفتن بخشی از محصول نیست؛ گسترش این آفت میتواند هزینه تولید را افزایش دهد، کیفیت محصول را کاهش دهد و در صورت نبود مدیریت صحیح، بازار صادراتی محصولات باغی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
وقتی یک باغدار از تجربه موفق خود میگوید
در میان این تهدید، تجربه برخی باغداران بابل نشان میدهد که مقابله با مگس میوه، اگر بهموقع و اصولی انجام شود، امکانپذیر است. پهلوان، یکی از باغداران منطقه، با اشاره به خسارتهایی که سال گذشته تجربه کرده بود، میگوید امسال با پیگیری مستمر، رعایت بهداشت باغ و هماهنگی با باغداران اطراف توانسته است میزان خسارت را به شکل محسوسی کاهش دهد.
اگر یک باغ تمیز باشد اما باغ مجاور میوههای آلوده و ریختهشده را رها کند، آفت همچنان فرصت تکثیر و بازگشت خواهد داشت. حسنی، دیگر باغدار منطقه نیز بر همین موضوع تأکید دارد و جمعآوری و امحای میوههای آلوده، افزایش آگاهی بهرهبرداران و استفاده از روشهای علمی را از مهمترین ارکان مقابله با این آفت میداند.
به گفته وی، گاهی سادهترین بیتوجهیها، همانند باقی ماندن میوه آلوده در کف باغ، میتواند به کانون جدیدی برای تکثیر آفت تبدیل شود.
بابل؛ تجربهای که میتواند الگو شود
در همین ارتباط، رحیم شهیدیپور، مدیر جهاد کشاورزی بابل، از اجرای برنامههای کنترلی در سطح بیش از ۶ هزار هکتار از باغهای شهرستان خبر میدهد؛ برنامهای که به گفته او، کاهش محسوس جمعیت مگس میوه مدیترانهای را به همراه داشته است.
وی ردیابی مستمر با استفاده از تلههای فرمونی و غذایی، جمعآوری و معدومسازی میوههای آلوده، طعمهپاشی و کاوراسپری با سموم توصیهشده را از مهمترین اقدامات انجامشده برای کنترل این آفت عنوان میکند.
شهیدیپور معتقد است هرجا مدیریت علمی، پایش مستمر و مشارکت باغداران در کنار یکدیگر قرار گرفته، امکان کاهش خسارت و تولید محصول سالم و باکیفیت افزایش یافته است؛ محصولی که در صورت رعایت استانداردهای لازم، ظرفیت حضور در بازارهای صادراتی را نیز خواهد داشت.
این تجربه نشان میدهد مقابله با مگس میوه، یک عملیات مقطعی نیست؛ بلکه فرآیندی مستمر است که باید از مرحله ردیابی و شناسایی آفت آغاز شود و تا پایان فصل برداشت ادامه پیدا کند.
دشمن اصلی باغدار؛ غفلت از میوههای آلوده
کارشناسان کشاورزی تأکید دارند که یکی از مهمترین حلقههای مقابله با مگس میوه، چیزی است که گاهی ساده و کماهمیت به نظر میرسد؛ بهداشت باغ. چرا که میوههای ریختهشده پای درخت، میوههای آلوده و باقیمانده محصول روی درخت، میتوانند به محل تکثیر آفت تبدیل شوند.
احمد نصرالهی، کارشناس کشاورزی، با تأکید بر ضرورت پایش مستمر باغها و اجرای اقدامات فنی، تجربه بابل را نمونهای قابل توجه در مدیریت این آفت میداند و معتقد است استفاده از تجربههای موفق محلی میتواند برای سایر مناطق درگیر با مگس میوه نیز قابل استفاده باشد.در واقع، مبارزه با این آفت از یک اصل ساده آغاز میشود: نباید اجازه داد باغ به محل تکثیر نسل بعدی آفت تبدیل شود.
هشدار جهاد کشاورزی؛ تکدرختهای میزبان را جدی بگیرید
هادی ایزدی، کارشناس ارشد جهاد کشاورزی، با اشاره به برنامههای مدیریت حفظ نباتات استان برای جلوگیری از طغیان مگس میوه مدیترانهای، میگوید بیشترین خسارت این آفت در فصل تابستان متوجه میوههای تابستانرس از جمله هلو، گلابی، انجیر و عناب است.
به گفته وی، درختان اقتصادی مانند هلو و گلابی باید با استفاده از روشهای توصیهشده، از جمله طعمهپاشی با سموم مجاز، مدیریت شوند.
اما یک چالش مهم دیگر، وجود درختان متفرقه در میان باغهای مرکبات است؛ همان تکدرختهایی که ممکن است در نگاه اول بیاهمیت باشند اما برای مگس میوه به منزله یک میزبان مناسب عمل کنند.
ایزدی تأکید میکند برای درختانی مانند انجیر و عناب که در میان باغهای مرکبات قرار گرفتهاند، استفاده از تلههای جلبکننده بهصورت انبوه ضروری است تا از تکثیر آفت و انتقال آن به باغهای مرکبات جلوگیری شود.این هشدار زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که فصل برداشت نزدیک میشود.
تأخیر در برداشت؛ فرصت طلایی برای آفت
ایزدی با اشاره به این موضوع میگوید تأخیر در برداشت میتواند زمینه تکثیر و انتقال آفت به باغهای مرکبات را فراهم کند.با ورود به اواخر تابستان و آغاز حساسیت بیشتر ارقام زودرس نارنگی، از جمله ارقام ژاپنی، استمرار شرایط گرم میتواند شرایط مناسبی برای فعالیت و گسترش آفت ایجاد کند.در چنین شرایطی، پایش باغ، نصب تله و اجرای طعمهپاشی هدفمند باید جدی گرفته شود.از سوی دیگر، برای باغهایی که محصول آنها با هدف صادرات تولید میشود، حساسیت موضوع دوچندان است؛ چرا که تولید محصول سالم فقط به معنای افزایش حجم برداشت نیست، بلکه کیفیت و سلامت محصول نیز مستقیماً با اعتبار بازار و امکان صادرات ارتباط دارد.
یکی از اشتباهات رایج در مواجهه با آفات، اتکای صرف به سموم شیمیایی است؛ رویکردی که کارشناسان تأکید دارند در مورد مگس میوه مدیترانهای پاسخ کامل و پایداری ایجاد نمیکند.
رحیمایی، کارشناس باغبانی، با تأکید بر ضرورت استفاده از مدیریت تلفیقی میگوید مقابله با این آفت باید مجموعهای از اقدامات زراعی، بهداشتی، مکانیکی و در صورت نیاز شیمیایی را دربرگیرد.
برداشت بهموقع میوههای رسیده، جمعآوری و دفن بهداشتی میوههای آلوده و ریختهشده پای درخت، استفاده از تلههای ردیابی روی درختان میزبان، پایش باغهای نارنگی پیشرس و رعایت اصول بهداشتی در مراکز تولید و فرآوری، بخشی از این اقدامات است.در چنین الگویی، سم تنها یکی از ابزارهای مقابله است، نه تمام راهحل.
از تلهگذاری تا فناوریهای نوین
مبارزه علمی با مگس میوه در جهان نیز سالهاست از روشهای تلفیقی عبور کرده و به سمت استفاده از فناوریهای نوین رفته است.در برخی کشورهای تولیدکننده محصولات باغی، علاوه بر اقدامات زراعی و بهداشتی، از روشهایی همچون شکار انبوه و فناوری رهاسازی حشرات نر عقیم یا SIT برای کاهش جمعیت آفت استفاده میشود.
این تجربهها نشان میدهد که برای مقابله پایدار با چنین آفتی، نمیتوان تنها به یک روش وابسته بود.پایش مداوم، شناسایی بهموقع کانونهای آلوده، حذف منابع تکثیر، استفاده از تلهها، مدیریت درختان میزبان و در نهایت کاربرد هدفمند سموم مجاز، باید در یک برنامه منسجم کنار یکدیگر قرار گیرند.
یک هشدار برای باغهای مرکبات مازندران
مازندران با برخورداری از هزاران هکتار باغ مرکبات، تنها یک تولیدکننده میوه نیست؛ بخش قابل توجهی از اقتصاد روستایی و معیشت خانوارهای این استان به همین باغها وابسته است.از این منظر، مگس میوه مدیترانهای را نباید صرفاً یک آفت کشاورزی تلقی کرد.
هر طغیان گسترده این آفت میتواند به معنای افزایش هزینههای تولید، کاهش کیفیت محصول، افزایش وابستگی به عملیات شیمیایی، کاهش درآمد باغدار و در نهایت تهدید بازارهای هدف باشد.
در مقابل، تجربه بابل نشان میدهد که اگر پایش، مدیریت علمی و مشارکت باغداران همزمان اتفاق بیفتد، میتوان جمعیت آفت را کنترل کرد و از تبدیل آن به یک بحران گسترده جلوگیری کرد، اما این موفقیت زمانی پایدار خواهد بود که همه حلقههای زنجیره تولید پای کار باشند.
یک باغدار نمیتواند به تنهایی از مرز باغ خود در برابر آفتی دفاع کند که آزادانه از باغی به باغ دیگر منتقل میشود.بنابراین، مقابله با مگس میوه مدیترانهای نیازمند مدیریت منطقهای، آموزش مستمر باغداران، پایش فراگیر، همکاری همسایگان، حمایت فنی جهاد کشاورزی و اجرای دقیق توصیههای کارشناسی است.
امروز مسئله فقط نجات یک باغ یا یک محصول نیست؛ مسئله، صیانت از اقتصاد باغداری مازندران و حفظ جایگاه مرکبات شمال در بازارهای داخلی و خارجی است، مگس میوه مدیترانهای کوچک است، اما اگر جدی گرفته نشود، خسارتی که بر جای میگذارد کوچک نخواهد بود.نبرد با این آفت از امروز آغاز میشود؛ زمانی که هنوز میتوان با پیشگیری، پایش و مدیریت علمی، جلوی تبدیل یک تهدید خاموش به بحران باغهای شمال را گرفت.
انتهای پیام/
- نویسنده: تسنیم
