رشد ۹۰ درصدی ترانزیت ماهیرود یک فرصت بزرگ است؛ به شرط آنکه زیرساختها عقب نمانند.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، پایانه مرزی ماهیرود در سالهای اخیر بیش از گذشته به یکی از محورهای مهم تجارت ایران و افغانستان تبدیل شده و آمارهای پنج ماه نخست امسال نیز این روند را تأیید میکند؛ ۶۸۴ هزار و ۳۱ تن کالای ترانزیتی در قالب ۲۶ هزار و ۸۸۸ سفر از این مرز عبور کرده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۹۰ درصد افزایش داشته است.
این رشد قابل توجه، در نگاه نخست خبر بسیار خوبی برای اقتصاد خراسان جنوبی و جایگاه ایران در مبادلات منطقهای است، اما پشت این عدد یک سؤال جدی قرار دارد؛ آیا زیرساختهای ماهیرود نیز به اندازه حجم تجارت رشد کردهاند؟
وقتی تجارت از زیرساخت جلو میزند
رشد ۹۰ درصدی ترانزیت تنها به معنای افزایش تعداد کامیونها نیست. هر کامیون بیشتر یعنی نیاز بیشتر به جاده، پارکینگ، خدمات گمرکی، سوخت، تعمیرات، امداد، امکانات رفاهی و مدیریت تردد.
اگر ظرفیت زیرساختی ثابت بماند اما حجم تجارت افزایش پیدا کند، نخستین پیامد آن میتواند افزایش زمان توقف کامیونها و شکلگیری صف در مسیرهای منتهی به مرز باشد؛ موضوعی که مستقیماً هزینه حملونقل را افزایش داده و از جذابیت یک مسیر ترانزیتی میکاهد. بنابراین رشد ترانزیت ماهیرود باید بیش از آنکه صرفاً یک رکورد آماری تلقی شود، بهعنوان یک علامت برای ضرورت توسعه زیرساختها مورد توجه قرار گیرد.
صادرات هم افزایش یافته است
موضوع تنها به ترانزیت محدود نمیشود. در پنج ماه نخست امسال ۳۷۲ هزار و ۵۳۰ تن کالا از ماهیرود صادر شده که با انجام هفت هزار و ۳۴۳ سفر، رشد ۴۴ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته داشته است.
سیمان، آهنآلات، کاشی و سرامیک و ترهبار از جمله کالاهای عمده صادراتی هستند که از نقاط مختلف کشور به سمت این مرز حرکت میکنند. کالاهایی از بیرجند، کارخانههای سیمان قاین و باقران و همچنین استانهای اصفهان، خراسان رضوی، یزد، کرمان و فارس به ماهیرود میرسند تا از این مسیر به بازارهای هدف منتقل شوند. این یعنی ماهیرود دیگر فقط یک مسئله مرزی برای خراسان جنوبی نیست؛ این پایانه بخشی از زنجیره تولید و تجارت چندین استان کشور شده است.
ماهیرود؛ فرصت اقتصادی برای خراسان جنوبی
رونق این پایانه میتواند آثار اقتصادی قابل توجهی برای شرق کشور داشته باشد. افزایش تردد کامیونها بهطور طبیعی تقاضا برای خدمات حملونقل، تعمیرگاه، انبارداری، سوخترسانی، اقامت، غذا و سایر خدمات وابسته را افزایش میدهد.
پنج شرکت و چهار نمایندگی حملونقل بینالمللی کالا و دو شعبه حملونقل بینالمللی مسافر نیز در این پایانه فعال هستند؛ ظرفیتی که میتواند در صورت توسعه زیرساختها، به شکلگیری یک زنجیره خدمات لجستیکی گستردهتر در منطقه کمک کند. اما استفاده از این ظرفیت نیازمند یک برنامه مشخص است؛ برنامهای که فقط به افزایش تعداد کامیونها نگاه نکند، بلکه تمام حلقههای زنجیره تجارت را در نظر بگیرد.
پارکینگ کامیونها؛ یک سؤال جدی
یکی از نخستین موضوعاتی که باید درباره ماهیرود بهصورت شفاف اعلام شود، ظرفیت توقفگاه و پارکینگ کامیونهاست. وقتی در پنج ماه بیش از ۲۶ هزار سفر ترانزیتی ثبت میشود، ظرفیت موجود پارکینگ باید متناسب با این حجم از تردد باشد. این پرسش مطرح است که در شرایط اوج تردد، چند کامیون امکان توقف در محدوده مناسب و استاندارد را دارند؟ متوسط زمان توقف یک کامیون چقدر است؟ آیا رانندگان در زمان انتظار از امکانات مناسب برخوردار هستند؟ پاسخ به این پرسشها میتواند بخشی از واقعیت زیرساختی ماهیرود را روشن کند.
جادهای که باید جوابگوی تجارت آینده باشد
زیرساخت جادهای، نخستین حلقه اتصال تولیدکننده و بازار به مرز است. اگر قرار باشد حجم ترانزیت ماهیرود در سالهای آینده همچنان افزایش پیدا کند، محورهای منتهی به این پایانه نیز باید متناسب با رشد تردد ناوگان سنگین توسعه پیدا کنند.
بهسازی مسیرها، رفع نقاط حادثهخیز، ارتقای ایمنی و افزایش ظرفیت محورهای ارتباطی نباید زمانی آغاز شود که جادهها به نقطه اشباع رسیدهاند. برنامهریزی زیرساختی باید جلوتر از رشد تجارت حرکت کند، نه اینکه پس از ایجاد مشکل به دنبال حل آن باشد.
گمرک و خدمات مرزی؛ حلقه تعیینکننده
سرعت عبور کالا تنها به کیفیت جاده وابسته نیست. فرآیندهای گمرکی و کنترلهای مرزی نیز نقش مهمی در زمان نهایی عبور کامیون دارند. هر دقیقهای که یک کامیون در انتظار انجام فرآیندهای اداری و کنترلی میماند، بخشی از هزینه زنجیره حملونقل را افزایش میدهد. بنابراین افزایش حجم ترانزیت باید با افزایش ظرفیت و بهرهوری فرآیندهای گمرکی و مرزی همراه باشد. استفاده بیشتر از سامانههای الکترونیکی، هماهنگی میان دستگاهها و مدیریت هوشمند صف کامیونها میتواند در کاهش زمان توقف مؤثر باشد.
راننده هم بخشی از زیرساخت است
در تحلیل عملکرد پایانههای مرزی، معمولاً آمار کامیون و کالا مورد توجه قرار میگیرد، اما نباید نقش رانندگان را فراموش کرد. رانندهای که ساعتها در مرز منتظر میماند به محل استراحت، خدمات بهداشتی، غذا، سوخت، تعمیرات و امداد نیاز دارد. توسعه خدمات رفاهی و مجتمعهای خدماتی در اطراف ماهیرود باید متناسب با رشد تردد ناوگان دنبال شود. این موضوع علاوه بر افزایش کیفیت خدمات، میتواند خود به یک فعالیت اقتصادی جدید برای منطقه تبدیل شود.
ماهیرود فقط مسیر کالا نیست
بخش مسافری نیز بخشی از واقعیت این مرز است. در پنج ماه نخست امسال ۷۲۱ مسافر در قالب ۶۲۷ سفر از طریق ناوگان حملونقل بینالمللی جابهجا شدهاند. همچنین ۶ هزار و ۳۳۳ مسافر به صورت پیاده وارد کشور و سه هزار و ۵۱۷ مسافر نیز به صورت پیاده از کشور خارج شدهاند.
این آمار نشان میدهد ماهیرود علاوه بر نقش اقتصادی، یک مسیر ارتباطی میان دو کشور نیز محسوب میشود و توسعه زیرساختهای آن باید نیازهای مسافری را نیز پوشش دهد.
آمارها امیدوارکنندهاند؛ اما کافی نیستند
رشد ۹۰ درصدی ترانزیت و رشد ۴۴ درصدی صادرات، بدون تردید ظرفیتهای ماهیرود را برجسته کرده است؛ اما اعلام این آمار بهتنهایی نمیتواند نشان دهد که این مرز تا چه اندازه برای رشد آینده آماده است.
برای ارزیابی واقعی عملکرد پایانه باید شاخصهای دیگری نیز در اختیار افکار عمومی قرار گیرد؛ متوسط زمان توقف کامیون، ظرفیت پارکینگ، میزان استفاده از ظرفیت موجود، زمان انجام تشریفات گمرکی، وضعیت جادههای دسترسی و روند اجرای پروژههای توسعهای. این اطلاعات میتواند مشخص کند که رشد تجارت با چه میزان افزایش ظرفیت زیرساختی همراه بوده است.
حالا نوبت پاسخ مسئولان است
رشد ترانزیت ماهیرود یک فرصت جدی برای خراسان جنوبی است، اما فرصت اقتصادی زمانی به نتیجه میرسد که زیرساخت متناسب با آن وجود داشته باشد. اکنون انتظار میرود دستگاههای متولی، در کنار اعلام آمارهای رشد، برنامه مشخص خود برای توسعه این پایانه را نیز اعلام کنند.
ظرفیت فعلی پارکینگ چقدر است؟ متوسط توقف کامیونها چه میزان است؟ پروژههای توسعه محورهای منتهی به مرز در چه مرحلهای قرار دارند؟ برای توسعه خدمات رفاهی و لجستیکی چه برنامهای وجود دارد؟ و افزایش ساعات فعالیت پایانه چه زمانی عملیاتی خواهد شد؟ اینها پرسشهایی است که پاسخ روشن به آنها میتواند چشمانداز آینده ماهیرود را مشخص کند.
فرصت امروز، زیرساخت فرداست
ماهیرود اکنون در موقعیتی قرار گرفته که میتواند از یک گذرگاه مرزی به یک گره مهم لجستیکی در شرق کشور تبدیل شود. افزایش ترانزیت، صادرات و تردد مسافر نشان میدهد تقاضا برای استفاده از این مسیر وجود دارد. آنچه اهمیت دارد، این است که زیرساختها نیز به اندازه این تقاضا توسعه پیدا کنند.
اگر جاده، پارکینگ، گمرک، خدمات مرزی و امکانات رفاهی همگام با رشد تجارت توسعه یابند، ماهیرود میتواند به موتور محرک بخشی از اقتصاد شرق خراسان جنوبی تبدیل شود. اما اگر رشد تجارت از ظرفیت زیرساختی جلو بزند، افزایش حجم کالا میتواند با افزایش صف، زمان توقف و هزینه حمل همراه شود.
بنابراین مسئله امروز ماهیرود صرفاً ثبت رشد ۹۰ درصدی ترانزیت نیست؛ مسئله اصلی این است که این رشد چگونه باید به یک مزیت پایدار برای تجارت، حملونقل و اقتصاد خراسان جنوبی تبدیل شود. پاسخ به این سؤال، نیازمند برنامهای است که در آن توسعه زیرساخت نه بهعنوان یک اقدام پسینی، بلکه بهعنوان پیششرط رشد تجارت در ماهیرود دیده شود.
نسرین کاری: خبرنگار و فعال رسانه ای
انتهای پیام/۲۵۷
- نویسنده: تسنیم
