برق فقط چراغ خانه نیست؛ از چرخ کارخانه و پمپ شالیزار تا یخچال مغازه و آسانسور ساختمان، زندگی به آن وابسته است.
خبرگزاری تسنیم، رشت؛ زهرا رستگار – شاید یکی از عادیترین اتفاقات روزمره این باشد که کلید برق را بزنیم و چراغ روشن شود، کولر را روشن کنیم و هوای اتاق خنک شود، در یخچال را باز کنیم و مواد غذایی همچنان سالم باشند یا پمپ آب شالیزار را به کار بیندازیم، برق در زندگی روزمره آنقدر حضور دائمی دارد که معمولاً تا زمانی که هست، کمتر به آن فکر میکنیم؛ اما کافی است برای مدتی از دسترس خارج شود تا مشخص شود چه بخشهایی از زندگی، تولید و خدمات به همین جریان نامرئی وابسته است.
در گیلان، این وابستگی در تابستان چهره متفاوتی پیدا میکند. مصرف برق استان که در زمستان حدود ۸۰۰ مگاوات اعلام شده، در اوج تابستان به حدود ۲۴۰۰ مگاوات میرسد؛ یعنی در فاصله بار پایه زمستان و اوج بار تابستان، حدود ۱۶۰۰ مگاوات بار اضافی به شبکه تحمیل میشود. مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان این افزایش را عمدتاً ناشی از وسایل سرمایشی عنوان کرده است.
این یعنی در گرمترین روزهای سال، مسئله فقط «چقدر برق تولید میشود» نیست؛ پرسش مهمتر این است که چه زمانی برق بیشتری مصرف میشود و این مصرف اضافی از کجا میآید؟
۱۶۰۰ مگاوات؛ فاصلهای که تابستان ایجاد میکند
برای درک سادهتر این عدد، کافی است بدانیم بار پایه استان در زمستان حدود ۸۰۰ مگاوات اعلام شده، اما این رقم در اوج تابستان به حدود ۲۴۰۰ مگاوات میرسد، به تعبیر مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان، این اختلاف ۱۶۰۰ مگاواتی فشار قابل توجهی بر شبکه ایجاد میکند.
در گزارش دیگری، مدیرعامل شرکت برق منطقهای گیلان نیاز مصرف استان در تابستان را حدود ۲۸۰۰ مگاوات و تولید تابستانی را حدود ۲۳۰۰ مگاوات اعلام کرده است، او همچنین گفته که مصرف برق استان در زمستان حدود ۱۰۰۰ مگاوات است و بخش عمده جهش تابستانی به استفاده از کولرهای گازی مربوط میشود.
۲ رقم ۲۴۰۰ و ۲۸۰۰ مگاوات در خبرهای مختلف به چشم میخورد، اما این اعداد الزاماً متناقض نیستند؛ یکی درباره اوج بار شبکه توزیع در یک چارچوب آماری مشخص صحبت میکند و دیگری نیاز مصرف استان در سطح شبکه برق منطقهای را بیان کرده است، بنابراین برای تحلیل مصرف باید مشخص کرد هر عدد مربوط به کدام سطح شبکه و کدام بازه زمانی است.
وقتی هوا گرم میشود، برق هم گرانتر نمیشود؛ سنگینتر میشود
دلیل اصلی جهش تابستانی را باید در رفتار مصرف جستوجو کرد، کولرهای گازی، وسایل سرمایشی، یخچالها و تجهیزات دیگری که در هوای گرم بیشتر یا با توان بالاتری کار میکنند، همزمان با افزایش دمای هوا وارد مدار میشوند.
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان اعلام کرده که بار پایه زمستان استان حدود ۸۰۰ مگاوات و اوج بار تابستان حدود ۲۴۰۰ مگاوات است و ۱۶۰۰ مگاوات بار اضافی در این فاصله ایجاد میشود. او گفته است تنظیم کولرهای خانگی روی ۲۵ درجه سانتیگراد میتواند بخش قابل توجهی از بار سرمایشی را کاهش دهد.
در واقع، دمای کولر فقط موضوع آسایش یک خانواده نیست؛ وقتی هزاران و حتی صدها هزار دستگاه سرمایشی تقریباً همزمان فعالیت میکنند، رفتار هر مصرفکننده بخشی از منحنی مصرف کل استان را شکل میدهد.
از همین رو صنعت برق از مردم نمیخواهد برق مصرف نکنند؛ بحث اصلی، مصرف بهاندازه و مدیریت زمان مصرف است.
خانه؛ مهمترین نقطهای که مدیریت مصرف از آن شروع میشود
آمارهای ملی نیز نشان میدهد بخش خانگی، یکی از نقاط اصلی تمرکز برنامههای مدیریت مصرف است. عبدالامیر یاقوتی، مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان توانیر، در خرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد ۷۵ درصد مشترکان خانگی در محدوده الگو یا پایینتر از آن مصرف میکنند و ۲۵ درصد بالاتر از الگو هستند. در این میان، ۲ درصد مشترکان بیش از ۲٫۵ برابر الگوی مصرف برق دارند؛ ۸ درصد بین ۱٫۵ تا ۲٫۵ برابر و ۱۵ درصد بین یک تا ۱٫۵ برابر الگو مصرف میکنند.
این آمار یک نکته مهم را نشان میدهد: مدیریت مصرف را نمیتوان با یک نسخه واحد برای همه مشترکان تعریف کرد. بخش بزرگی از خانوارها در محدوده الگو یا پایینتر از آن مصرف دارند، اما گروهی از مشترکان، سهم بیشتری از مصرف مازاد را ایجاد میکنند.
مدیرعامل توانیر نیز گفته که ۲۵ درصد مشترکان بالاتر از الگو مصرف میکنند و همین گروه، نیمی از مصرف برق را به خود اختصاص میدهند، بنابراین هدف مدیریت مصرف، الزاماً کاهش رفاه عمومی نیست؛ بخشی از آن شناسایی و کنترل مصرفهای مازاد است.
مدیریت مصرف در عمل یعنی چه؟
مدیریت مصرف الزاماً به معنای خاموش کردن وسایل ضروری یا کم کردن کیفیت زندگی نیست؛ مسئله اصلی، زمان و نحوه استفاده از برق است.
یک تغییر کوچک، یک عدد بزرگ
فرض کنیم ۱۰۰ هزار مشترک خانگی در یکی از ساعات اوج مصرف، هر کدام فقط ۱۰۰ وات از توان مصرفی خود را کاهش دهند؛ برای مثال با خاموش کردن یک وسیله غیرضروری یا کاهش همزمان بار یک وسیله سرمایشی.
محاسبه ساده است:
۱۰۰ وات × ۱۰۰ هزار مشترک = ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ وات = ۱۰ مگاوات، یعنی اگر این ۱۰۰ هزار مشترک بهصورت همزمان فقط ۱۰۰ وات از بار خود کم کنند، ۱۰ مگاوات از توان موردنیاز شبکه در همان لحظه کاسته میشود.
این عدد زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم طبق اعلام مسئولان صنعت برق، اوج بار گیلان در مقاطعی به حدود ۱۸۵۴ مگاوات رسیده و بار تابستانی استان در برخی اظهارات حدود ۲۴۰۰ مگاوات اعلام شده است. بنابراین کاهش ۱۰ مگاواتی در یک سناریوی فرضی، معادل حدود ۰٫۴ تا ۰٫۵ درصد از این بارهای اوج است؛ عددی که شاید برای یک خانوار ناچیز باشد، اما در مقیاس جمعی قابل اندازهگیری است.
اگر این کاهش یک ساعت ادامه پیدا کند چه؟
اینجا وارد مفهوم انرژی میشویم. کاهش ۱۰ مگاوات توان به مدت یک ساعت:
۱۰ مگاوات × ۱ ساعت = ۱۰ مگاواتساعت، یعنی در این یک ساعت، ۱۰ مگاواتساعت انرژی کمتری مصرف شده است.
اما نکته مهم این است که در مدیریت پیک، هدف اصلی همیشه کمکردن مصرف روزانه نیست؛ گاهی هدف این است که مصرف را از یک ساعت بحرانی به زمان دیگری منتقل کنیم. مثلاً فرض کنیم یک خانواده استفاده از ماشین لباسشویی یا ظرفشویی را از ساعت اوج به ساعات کمبار منتقل کند. انرژی موردنیاز دستگاه تقریباً همان است، اما بار شبکه در ساعت حساس پایین میآید.
یک مثال ملموستر برای کولر
فرض کنیم بهصورت فرضی، ۱۰۰ هزار کولر گازی در یک ساعت اوج، هر کدام فقط ۲۰۰ وات کمتر توان از شبکه بگیرند.
محاسبه آن اینگونه است: ۲۰۰ وات × ۱۰۰ هزار = ۲۰ مگاوات یعنی فقط با ۲۰۰ وات کاهش متوسط به ازای هر کولر، در مقیاس ۱۰۰ هزار دستگاه میتوان ۲۰ مگاوات از بار لحظهای شبکه کم کرد.
این مثال از نظر مفهومی به توصیه مسئولان برق گیلان درباره تنظیم کولر روی ۲۵ درجه سانتیگراد نزدیک است؛ یعنی موضوع الزاماً خاموش کردن کولر نیست، بلکه کاهش بار سرمایشی در زمان اوج مصرف است.
در یک سناریوی فرضی، اگر ۱۰۰ هزار مشترک همزمان فقط ۱۰۰ وات از بار خود در ساعت اوج کم کنند، ۱۰ مگاوات از بار لحظهای شبکه کاهش مییابد.
اگر فقط ۱۰۰ وات کمتر مصرف کنیم چه میشود؟
۱۰۰ هزار مشترک × ۱۰۰ وات می شود ۱۰ مگاوات کاهش بار لحظهای و اگر این کاهش یک ساعت ادامه داشته باشد میشود: ۱۰ مگاواتساعت کاهش انرژی مصرفی
مدیریت مصرف همیشه به معنی «کمتر مصرف کردن» نیست؛ گاهی یعنی «در زمان درست مصرف کردن».
یک نکته مهم درباره پیک مصرف
برای مخاطب عمومی، باید تفاوت میان «مصرف روزانه» و «پیک» را هم روشن کنیم. ممکن است شبکه در بیشتر ساعات روز مشکلی نداشته باشد، اما در چند ساعت مشخص، همزمانی مصرف کولرها، تجهیزات خانگی، تجاری و صنعتی باعث جهش تقاضا شود.
توانیر در سال جاری بازههای ۱۲ تا ۱۸ و ۲۰ تا ۲۳ را برای مدیریت مصرف وسایل سرمایشی مورد تأکید قرار داده و تنظیم کولر گازی روی ۲۵ درجه و کولر آبی روی دور کند را توصیه کرده است. بنابراین گاهی لازم نیست یک وسیله را برای تمام روز خاموش کنیم؛ کافی است زمان استفاده از بخشی از تجهیزات پرمصرف را از ساعات حساس شبکه جابهجا کنیم.
برق فقط در خانه مصرف نمیشود
اما اگر تمام بحث را به کولر خانهها محدود کنیم، بخش مهمی از تصویر گیلان را از دست دادهایم.
کارخانه برای ادامه تولید به برق نیاز دارد؛ سردخانه بدون برق نمیتواند زنجیره نگهداری محصولات غذایی را حفظ کند؛ فروشگاهها به یخچال و تجهیزات سرمایشی وابستهاند؛ مراکز درمانی به برق پایدار نیاز دارند و کشاورزی گیلان نیز در بخشهایی از چرخه تولید، آبیاری و فرآوری به تجهیزات برقی وابسته است.
از این منظر، مدیریت مصرف یک موازنه حساس است: برق باید مدیریت شود، اما تولید، خدمات ضروری و زندگی مردم نیز باید استمرار داشته باشد.
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان در مرداد امسال اعلام کرد؛ اوج بار شبکه استان به ۱۸۵۴ مگاوات رسیده و مدیریت بار بهگونهای انجام شده که کمترین اختلال ایجاد شود و در مقایسه با روز قبل، پایداری بیشتری در تأمین برق صنایع، کشاورزی و سایر بخشها برقرار باشد. این یعنی در زمان پیک، حتی جابهجایی یا کاهش بخشی از مصرف میتواند در حفظ برق بخشهای دیگر مؤثر باشد.
یک استان گردشگرپذیر؛ یک متغیر دیگر روی منحنی مصرف
گیلان در تابستان فقط با مصرف ساکنان خود مواجه نیست، ورود مسافران به استان، استفاده بیشتر از مراکز اقامتی، رستورانها، فروشگاهها و تجهیزات سرمایشی را نیز به همراه دارد.
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان هنگام تشریح وضعیت مصرف استان هشدار داده بود که افزایش دما و حضور مسافران میتواند بار شبکه را افزایش دهد.
به این ترتیب، منحنی مصرف برق گیلان تحت تأثیر دو عامل همزمان قرار میگیرد: هوای گرم و جمعیت شناور، استانی که در تابستان میزبان شمار زیادی از مسافران است، عملاً باید برای مصرف جمعیتی بیش از جمعیت ثابت خود نیز آماده باشد.
مدیریت مصرف از توصیه عبور کرده و به داده رسیده است
یکی از تغییرات مهم صنعت برق گیلان در سالهای اخیر، حرکت از مدیریت سنتی مصرف به سمت هوشمندسازی و پایش لحظهای است.
بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان، تعداد کنتورهای هوشمند استان از حدود ۳۰ هزار دستگاه به بیش از ۲۶۰ هزار دستگاه رسیده است. همچنین به گفته او، ۱۰۰ درصد بار اداری و کشاورزی و بخش قابل توجهی از بار صنعتی استان، رویتپذیر و کنترلپذیر شده است.
معنای این تغییر ساده است: صنعت برق میتواند به جای اینکه تنها بعد از بروز مشکل به دنبال علت بگردد، رفتار مصرف را ببیند، اندازهگیری کند و برای کنترل آن تصمیم بگیرد. کنتور هوشمند در این میان فقط یک ابزار اندازهگیری نیست؛ بخشی از زیرساخت مدیریت انرژی آینده است.
هر درصد تلفات، فقط یک عدد روی کاغذ نیست
بخش دیگری از مدیریت مصرف، به مصرفکننده مربوط نمیشود؛ بلکه باید دید چه مقدار از برق تولیدشده پیش از رسیدن به مصرفکننده از دست میرود.
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان اعلام کرده که تلفات برق استان از ۱۱٫۲ درصد به ۱۰٫۳ درصد کاهش یافته و هر یک درصد کاهش تلفات، معادل بیش از ۲۰ مگاوات صرفهجویی انرژی در شبکه است. همچنین هدفگذاری شده است که تلفات شبکه تا پایان سال ۱۴۰۵ به محدوده تکرقمی برسد.
در نتیجه، وقتی از مدیریت مصرف حرف میزنیم، فقط نباید سراغ خانهها برویم؛ شبکه نیز باید کماتلافتر شود.
کابلهای فرسوده، تجهیزات قدیمی، انشعابات غیرمجاز و مشکلات فنی هرکدام میتوانند بخشی از انرژی را پیش از رسیدن به مصرفکننده از چرخه خارج کنند.
شبکهای که باید برای تابستان بزرگتر آماده شود
برق منطقهای گیلان اعلام کرده که شبکه انتقال و فوقتوزیع استان حدود ۱۰ هزار مگاوات ظرفیت دارد و بیش از ۳ هزار کیلومتر خطوط هوایی در استان وجود دارد، این گستردگی شبکه، هزینه نگهداری و توسعه را بالا میبرد.
شرکت برق منطقهای همچنین از اجرای پروژههای زیرساختی متعدد برای تقویت شبکه استان خبر داده است؛ پروژههایی که در نهایت قرار است قابلیت اطمینان و ظرفیت شبکه را افزایش دهند.
اما توسعه شبکه یک مسیر زمانبر و پرهزینه است. به همین دلیل مدیریت مصرف در کوتاهمدت میتواند مکمل توسعه زیرساخت باشد؛ یعنی تا زمانی که نیروگاه، پست، خط انتقال یا شبکه جدید ساخته شود، بخشی از فشار را از طریق مدیریت بار کاهش داد.
برق گیلان؛ تولید بیشتر یا مصرف هوشمندتر؟
اینجا همان نقطهای است که مسئله برق از یک موضوع فنی به یک مسئله عمومی تبدیل میشود.
از یک طرف، شرکت برق منطقهای گیلان تولید تابستانی استان را حدود ۲۳۰۰ مگاوات و نیاز مصرف را حدود ۲۸۰۰ مگاوات اعلام کرده است؛ از سوی دیگر، مسئولان از توسعه نیروگاههای مقیاس کوچک و اجرای پروژههای زیرساختی برای افزایش توان شبکه خبر میدهند.
پس راهحل فقط یک کلمه نیست، نیروگاه بیشتر، شبکه قویتر، تجهیزات کممصرفتر، کاهش تلفات، کنتور هوشمند، انرژی تجدیدپذیر و اصلاح رفتار مصرفکننده، حلقههای یک زنجیره هستند.
در همین مسیر، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان از ظرفیت پشتبام منازل و ادارات برای توسعه سامانههای خورشیدی به عنوان یکی از فرصتهای تولید پراکنده در استان یاد کرده است.
قصه برق، قصه یک چراغ نیست
تصور کنید در یک لحظه برق یک منطقه دچار مشکل شود؛ چراغ خانه خاموش میشود، آسانسور از حرکت میایستد، پمپ آب متوقف میشود، یخچال فروشگاه از کار میافتد، خط تولید کارخانه متوقف میشود و بخشی از خدمات شهری و اداری تحت تأثیر قرار میگیرد.
به همین دلیل، برق را نمیتوان صرفاً یک کالای مصرفی دید، در گیلان، برق بخشی از زنجیره زندگی، کشاورزی، صنعت، گردشگری و خدمات است و هرچه وابستگی جامعه به برق بیشتر میشود، اهمیت پایداری شبکه نیز افزایش پیدا میکند.
مدیریت مصرف نیز دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا میکند؛ اینکه مصرفکننده خانگی در ساعت اوج بار، وسیلهای غیرضروری را روشن نکند؛ اداره پس از پایان کار تجهیزات سرمایشی غیرضروری را خاموش کند؛ کارخانه مصرف خود را با برنامه تولید هماهنگ کند؛ کشاورزی تا حد امکان از تجهیزات کارآمد استفاده کند و شبکه نیز با توسعه هوشمندسازی و کاهش تلفات، برق را با کمترین اتلاف به دست مشترک برساند.
خاموشی آخرین چیزی است که باید دیده شود
وقتی برق پایدار است، شاید هیچکس به شبکهای با هزاران کیلومتر خط و هزاران تجهیز فکر نکند، اما پشت هر چراغ روشن، مجموعهای از نیروگاهها، پستها، خطوط انتقال، شبکه توزیع، تجهیزات اندازهگیری و نیروهای انسانی قرار دارد.
شرکت برق منطقهای گیلان در مرداد امسال اعلام کرد ظرفیت تولید استان با نیاز تابستانی فاصله دارد و بخشی از نیاز از طریق شبکه منطقهای تأمین میشود؛ همزمان پروژههای زیرساختی برای تقویت شبکه در حال اجراست.
بنابراین «مدیریت مصرف» را نباید مترادف خاموشی دانست؛ اتفاقاً هدف آن میتواند جلوگیری از رسیدن شبکه به نقطهای باشد که خاموشی به گزینه اجتنابناپذیر تبدیل شود، مدیریت مصرف یعنی برق در زمانی که کارخانه باید تولید کند، پمپ باید آب را به شالیزار برساند، بیمارستان باید خدمات بدهد و خانه باید زندگی را ادامه دهد، در دسترس بماند.
و شاید به همین دلیل است که برق گیلان؛ چیزی است که وقتی هست نمیبینیم، وقتی نیست میفهمیم. در گیلان، برق حلقهای مشترک میان خانه، کشاورزی، صنعت، خدمات، گردشگری و زیرساخت شهری است.
مدیریت مصرف نیز در همین نقطه معنا پیدا میکند؛ نه به معنای خاموش کردن زندگی، بلکه به معنای مصرف هوشمندانهتر در زمان و مکان مناسب؛ از تنظیم دمای کولر و خاموش کردن تجهیزات غیرضروری یک اداره تا جابهجایی مصرف، کنترل مشترکان پرمصرف، توسعه کنتورهای هوشمند و کاهش تلفات شبکه.
در نهایت، مسئله برق زمانی بیشتر به چشم میآید که دیگر در اختیارمان نباشد؛ اما پایداری شبکه، نتیجه مجموعهای از تصمیمها و رفتارهایی است که معمولاً دیده نمیشوند.
انتهای پیام/
- نویسنده: تسنیم
